öfke yönetimi
Makaleler

ÖFKE

Neden öfkeleniriz? 

Ne gibi süreçler öfkemizin tetiklenmesine sebep oluyor olabilir?

öfke yönetimi

Bu bağlamda “beklentiler ve inançlar” kavramı ön plana çıkmaktadır. Örneğin öteki için değerli olduğu inancına sahip birinin beklentisi, onun için özel bir günün hatırlanması olabilir. Bu beklentisi karşılanmadığında, “bana değer vermiyor” “beni sevmiyor” inancı tetiklenebilir. Atfedilen inanç, beklentilerle örtüşmediğinde öfke ortaya çıkabilir. Bir diğer yandan adalet kavramı da öfkenin belirmesinde önemli bir etkendir. Adalet kavramı belki de insanlığın var oluşundan beri gözetilen bir olgu. Bir çok kişi hak ettiğini düşündüğü (somut ya da kurgusal) bir olay karşısında haksızlığa uğrarsa bundan dolayı öfke duyabilir. Örneğin; çokça çalışıp derece yapan bir adayın önüne torpille sınavda daha başarısız olduğu bilinen birinin alınmasının doğurduğu öfke gibi. 

Bununla ilintili olarak “düşük engellenme toleransı” (DET, ing. low frustration tolerance-LFT) önem arz eder. DET olgular karşısında hayal kırıklığına uğrama ya karşı olan direnç ve dayanıklılığımızı ifade eder. DET’e sahip bireyler olaylar karşısında daha kolay tetiklenebilir ve etkilenebilir oldukları varsayıldıkları için deneyimlerinden çıkarımları daha olumsuz olma eğilimindedir. 

Öte yandan utanç, suçluluk gibi duygular da öfke duygusunu öne çıkarabilir. Hoşa gitmeyen duygularla içsel olarak boğuşan biri tüm bunlardan kendini soyutlamak ve tekrar güçlü ve kontrol sahibi hissetmek için öfkeli bir tutum takınabilir. Örneğin eşine sadakatsizlik yapan biri ona karşı daha öfkeli ve tahammülsüz bir tutumla bunun üstesinden gelmeye çalışabilir. Bu yönüyle kızgınlık altta yatan duyguları örten bir çatı işlevi üstlenir. Altta yatan zedelenebilir tarafları ile temas edemeyen birey sahip olduğu bu duygulardan uzaklaşmak için öfkeyi öne sürer. Bu zamanla kendinden uzaklaştığı, duygularına yabancılaştığı, ilişkilerinin zedelendiği bir noktaya evrilebilir. Zamanla her şeye çabucak kızan, alıngan, her eleştiriyi, karşı fikri saldırı olarak algılayan bir savunma pozisyonuna çekilebilir. 

Özetle, öfkenin egoyu koruyucu bir işlevi vardır. Ancak bu yönüyle habis veya işlevsiz olduğu söylenebilir.

Fakat selim yönüyle öfke sınırlarımızı korumamızı sağlayan, ben ve öteki arasında ki ayrımı yaparken, ihtiyacımız olduğunda net ve sağlam bir duruş alabilmemize katkı sağlayan bir duygudur. Öteki tarafından alanımıza nüfuz edilmeye zorlandığını hissettiğimizde bir “sınır karakolu” işlevi görür.

Öte yandan, herkesin öfkeyi ifade etme stili de birbirinden farklıdır. Örneğin;

“Bazı insanlar kızgın olduklarında gülümserler. Kimi uzaklaşıp kabuğuna çekilerek, kimi o an ortaya dökerek, kimi biraz durup sonra ifade ederek öfkesini yaşantılar. Ve aynı kişi, aynı durum boyunca öfke ifadesinde farklılıklar gösterebilir. Bağlam, elbette, önemlidir.”

Öfke karmaşıktır. Öfke; bir sinyal, bir semptom, bir koruma ve sorunlu bir alışkanlık olabilir. Bu dört görüşü keşfedelim.

(Öfke için Bilişsel Davranışsal Çalışma Kitabı, William J. Knaus)

Öfkenin Ortaya Çıkma Tarzları:

1.Sinyal olan öfke

Öfkelenmek, başkalarına geri çekilmeleri için işaret eder. Öfkenin yüz ifadesi, duruşu ve vokal tonları bu niyeti vurgular. Yaklaşık 200.000 yıl önce, kızgınlık sinyalleri başka bir amaca hizmet ediyordu. Grubunuz bir avcı veya başka bir grup tarafından tehdit edilirse ve kavganın geri çekilmekten daha iyi olduğunu algılarsanız, diğerlerini toplanıp savunmaları için uyaracak bir öfke sinyali yayarsınız.”

2.Semptom olan öfke

“Öfke, zamanın yaklaşık %50’sinde depresyonla birlikte ortaya çıkar ve sosyal kaygısı, genel kaygısı ve utancı olanlar arasında yaygındır. Kızgınlık aynı zamanda açlık, uyku eksikliği, grip başlangıcı vb. belirtileri de olabilir. Zorluk, sinyali doğru okumak ve doğru sorunu çözmektir.”

Bu malzeme telif hakkı ile korunuyor olabilir.

3.Koruma amaçlı öfke –

Öfke savunmaları kendini koruma yöntemi olarak başkalarının senin hakkında ne düşündüklerini düşünerek kızgın hale gelme.

“Öfkelenme bir korunmadır. Uyandırılmış bir öfke, bir tehdide karşı ilerlemek için biyolojik olarak yüklü bir durumdur. Öfke ayrıca birini bir eşitsizliği düzeltmeye veya savunmasız bir kişiyi zarardan korumaya yönlendirebilir.”

4.Alışkanlık haline gelmiş öfke

Kızgınlık sorunlu bir alışkanlıktır. Bazı kızgınlık biçimleri (yani parazitik öfkeler), kabul edilemez güçlükler, egonuza meydan okumalar, beklentilerinizin ihlalleri vb. olarak gördüğünüz durumlarda uyandırılan olumsuz düşünce kalıplarını yansıtır. Zihnin bu koşulları farkındalığınızın yüzeyine yakındır, ancak tespitten kaçar ve bu nedenle onları bilinçli hale getirip otomatik rotalarını değiştirene kadar devam edecektir.

Duygunuzu veya etkinizi adlandırdığınızda, etiket rasyonel beyninizden kaynaklanır, amigdalaya kadar akar ve öfkenin yoğunluğunu azaltır (Lieberman ve ark. 2007; Young ve ark. 2019).

Yararlanılan Kaynak: Öfke için Bilişsel Davranışsal Çalışma Kitabı, William J. Knaus

Not: Bu platformda/web sitesinde yer alan tüm yazı, paylaşım ve bilgilendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır. İçerikler tıbbi tanı koyma, ilaç tedavisi düzenleme veya bireysel psikolojik değerlendirme/terapi yerine geçmez. Kişisel ruh sağlığınızla ilgili kararlar almadan önce bir ruh sağlığı uzmanına veya hekime başvurmanız gerekir.

Loading

Bir cevap yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bilgi&Randevu