Makaleler

Kaygı 

Kaygı sanıldığı kadar olumsuz bir duygu mudur? Kaygılı olmak ne zaman dayanılmaz bir hal alır? Kaygı yönetilebilir mi? Elimizdeki yöntemler neler?

Kaygı, bunaltı, anksiyete, endişe, tasa, kuruntu, vesvese adına ne dersek diyelim insanın temel bir duygusudur. İçimizde kaygıya dair bir şey olmasaydı varoluşumuzu sürdürmekte imkansız olurdu. Avcı toplayıcı bir topluluğu düşünelim. Yırtıcıların nereden ve ne zaman çıkacağına karşı duyduğu endişe ve tetiktelik onun hayatta kalma şansını arttır değil mi?

Ya da günümüzde birinin karşıdan karşıya geçerken arabanın ona çarpabilecek olma endişesi onu sağına ve soluna bakarak geçmeye teşvik eder. Öte yandan değer verdiğimiz insanlara iyi davranmak, onları düşünüp, kıymet verdiğimizi göstermek de bir yanıyla -bu elbette herkese sürekli uyumlanma anlamı taşımaz- aksini yaparsak onları kaybedecek olma endişesini içinde barındırdığındandır. Birinin ilgi alanlarında, mesleğinde kendini geliştirmesi de benzer bir motivasyonla, örneğin; rakiplerinden öne çıkma, kendi potansiyelini ileri taşıma gibi kaygının sağladığı iticilik sayesinde sürdürülebilir.

Kaygı olmazsa hayatta kalmaktan tutun, ilişkileri sürdürmek, kendini geliştirmek olası değildir. Kaygı, bireyi muhakeme etmeye sevk eder. Bu yönüyle kaygının işlevsel bir yanı vardır.

Kaygı ne zaman “sorun” haline gelir?

Yönetilemez olduğunda. Kişiyi ketlediğinde. Kaçınma, hakim baş etme yöntemi olduğunda… 

Avcı endişesinden dolayı hiç avlanamazsa, araba çarpacak diye biri hiç dışarı çıkamazsa, öteki başkalarını üzme endişesi taşımadan herkese hakaretler edip, kırıcı olursa, yeni bir şeyler öğrenmek, yeni bir yere gitmek duyulan kaygıdan dolayı bir türlü gerçekleştirilemiyorsa, o zaman “kaygı” işlevsel olmaktan uzaktır.

Kaygı yönetilebilir mi? Nasıl?

Duygularını Tanıma:

Öncelikle, yaşadığınız duyguyu kabul edin. O an için kaygılı hissediyorsanız bununla savaşmak yerine şu an böyle hissettiğiniz gerçeğini kabul edin. Savaşmak zihninize karşınızda mücadele etmeniz gereken bir tehdit varmış mesajı iletir. Bu da savaş ya da kaç mekanizmasını tetikleyen ve sakinleşmenizi engelleyen bir döngüye girmenize sebep olabilir. Oradan kaçıp hemen uzaklaşmak ya da dürtüsel biçimde reaksiyon vermek yerine bir süreliğine durup “O an” ne hissettiğinin, bedeninde neler olduğunun farkına varmak ve kendine uygun başa çıkma yöntemini belirleyebilmek. Kendine bir ara, es verecek bir alan açmak. Duygularınızı tanımlamak, neyi neden yaşadığınızı anlamlandırmanıza ve bununla ilgili neler yapabileceğinize dair sağlam bir zemin sağlar. 

Topluluk önünde konuşma yapacak olan birini düşleyelim. Bu kişi,  neler yaşadığının farkında olmayan birine kıyasla, eğer kendine

“Şu an başkaları tarafından eleştirileceğimi düşündüğüm için endişeli hissediyorum.” diyebilirse, bunun kapsayıcı ve yatıştırıcı bir yanı vardır.

Bilişsel Yeniden Yapılandırma:

Bilişsel yeniden yapılandırma tekniği bilhassa felaketleştirilmiş senaryolar (araba ile yola çıkarsam zincirleme kaza yapacağım), siyah-beyaz, ya hep ya hiç (bana selam vermedi demek ki beni sevmiyor, projemde ufak bir hata yaptım şimdi hepsi çöp oldu) tarzı otomatik düşünme süreçlerinde etkili bir yöntem olarak kullanılabilir. Buradaki amaç öncelikle rasyonel olmayan otomatik düşüncelerin farkına varıp – topluluk önünde konuşma örneğine dönecek olursak; “herkes benimle alay edecek, komik duruma düşeceğim” gibi – ardından bu düşünceleri sorgulamak mesela; “neden herkes benimle alay etsin?, diğer konuşmacılarla da alay ettiler mi?”, “en kötü ne olabilir?”. Tüm bunların ardından daha ılımlı ( ne pollyannacı, ne kötümser), gerçekçi ve tarafsız bir bakış açısı ile süreci yeniden çerçeveleyip, değerlendirmektir.

Nefes Tekniği:

Bilhassa yoğun kaygı anlarında nefes alış veriş dengemiz bozulur. Hiperventilasyon yani hızlı ve derin nefes alıp veriyor olmak fizyolojik olarak kalp atış hızımızın artmasına, vücutta ki kanın pompalanma hızının artmasına dolayısıyla baş dönmesi, sersemlik, kalp çarpıntısı, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi semptomlar yaşanmasına sebep olur.  Tüm bu bedensel duyumlar yanlış yorumlanıp panik atak, kaygı nöbeti geçirilmesine dolayısıyla; sanki ölecekmiş (kalp krizi geçiriyormuş hissi), aklını kaybedecek, delirecekmiş gibi hissetmeye sebep olabilir. Bu sebeple, kaygılı hissettiğimiz zamanlarda nefes alış verişini düzenlemek oldukça önemlidir. Bu yöntem, farklı uygulama süreleriyle çeşitlendirilsede, kabaca Al-Tut-Bırak olarak özetleyebiliriz. Örnek vermek gerekirse; 4 saniye sayarak burnundan yavaşça diyafram nefesi almak, 4 saniye nefesini tutmak, 6 saniye içerisinde mum üfler gibi yavaşça nefesi ağzından vermek sayılabilir.

Topraklama (Grounding) Teknikleri:

a) 5-4-3-2-1 Tekniği:

  • 5 – Görün: Çevrenizde var olan 5 farklı nesneyi fark edin ve adlandırın (Örn: bir kalem, pencere, ışık).
  • 4 – Dokunun: Vücudunuzun veya elinizin temas ettiği 4 farklı dokuyu hissedin (Örn: sert masa, yumuşak kazak, soğuk zemin).
  • 3 – Duyun: Etrafınızdaki 3 farklı sesi dinleyin ve tanımlayın (Örn: kuş sesi, saat tıkırtısı, uzaktaki araba gürültüsü).
  • 2 – Koklayın: Burnunuza gelen 2 farklı kokuyu alın (Örn: kahve kokusu, sabun kokusu, odadaki kitap kokusu).
  • 1 – Tadın: Ağzınızdaki 1 tadı fark edin (Örn: içtiğiniz suyun tadı, naneli sakız veya sadece ağzınızın içindeki doğal tat).

Son olarak derin ve yavaş bir nefes daha alarak egzersizi tamamlayın.

b) Hafif zıplama, vücudu silkeleme gibi bedensel hareketler veya soğuk bir nesne tutma (buz) odağın tekrar “şimdi ve burada” olana yönlenmesine katkı sağlayabilir.

İmajinasyon (Hayal Etme):

Kendinizi sevdiğiniz, mutlu ve huzurulu, rahat hissettiğiniz bir yerde, bir şeyler yaparken, biri/leri ile ya da yalnızken hayal etmek gerginlik seviyenizi düşürmenize katkı sağlayabilir. Gözleriniz kapalı ya da açık biçimde bu egzersizi uygulayabilirsiniz. Bu daha çok kaygıyı hafif ve orta şiddette yaşayan bireyler için elverişli olabilir.


Bilgilendirme: Bu platformda/web sitesinde yer alan tüm yazı, paylaşım ve bilgilendirmeler genel bilgilendirme amacı taşır. İçerikler tıbbi tanı koyma, ilaç tedavisi düzenleme veya bireysel psikolojik değerlendirme/terapi yerine geçmez. Kişisel ruh sağlığınızla ilgili kararlar almadan önce bir ruh sağlığı uzmanına veya hekime başvurmanız gerekir.

Loading

Bir cevap yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bilgi&Randevu